Znajdź w serwisie:
Hasło:
Temat numeru

Odprawy dla nauczycieli

Rodzaje odpraw dla nauczycieli

Nauczycielom na podstawie ustawy - Karta Nauczyciela oraz innych przepisów prawa pracy przysługują następujące odprawy:

  1. z tytułu rozwiązania stosunku pracy z przyczyn organizacyjnych,
  2. z tytułu rozwiązania stosunku pracy w wyniku niezdolności nauczyciela do wykonywania dotychczasowej pracy;
  3. po upływie urlopu bezpłatnego,
  4. w przypadku cofnięcia skierowania do nauczania religii,
  5. przyznawane zgodnie z przepisami Kodeksu pracy;
  6. emerytalna lub rentowa.

Odprawy nie dla wszystkich nauczycieli

Odprawy z tytułu rozwiązania stosunku pracy oraz z tytułu przejścia na emeryturę lub rentę przysługują wszystkim nauczycielom zatrudnionym w publicznych szkołach i placówkach prowadzonych przez poszczególne jednostki samorządu terytorialnego.

Odprawa z Kodeksu pracy

Odprawy przewidziane w ustawie Karta Nauczyciela nie przysługują nauczycielom zatrudnionym w szkołach i placówkach publicznych, prowadzonych przez osoby fizyczne lub osoby prawne niebędące jednostkami samorządu terytorialnego oraz w szkołach i placówkach niepublicznych. W stosunku do tych placówek w kwestii odpraw stosuje się Kodeks pracy bądź stosowne rozstrzygnięcia zawarte w regulaminie wynagradzania takiej szkoły, placówki. W placówkach niepublicznych prowadzonych przez kościelne osoby prawne oraz w niepublicznych przedszkolach kwestie odpraw emerytalnych i rentowych regulują odrębne przepisy (rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z 19 listopada 2002 r. w sprawie szczegółowego zakresu uprawnień i obowiązków nauczycieli i wychowawców zatrudnionych w niepublicznych przedszkolach i niepublicznych placówkach prowadzonych przez kościelne osoby prawne (Dz.U. Nr 204, poz. 1722 ze zm.).

ODPRAWA Z TYTUŁU ROZWIĄZANIA STOSUNKU PRACY W TRYBIE ART. 20 KARTY NAUCZYCIELA

Z nauczycielem można rozwiązać stosunek pracy w ściśle określonych sytuacjach wynikających z art. 20 Karty Nauczyciela, a z zatem z powodu:

  1. całkowitej bądź częściowej likwidacji szkoły,
  2. zmian organizacyjnych powodujących zmniejszenie liczby oddziałów w szkole,
  3. zmian planu nauczania

uniemożliwiających dalsze zatrudnienie nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć.

Przy zwolnieniu z przyczyn organizacyjnych zawsze przysługuje odprawa

Rozwiązanie stosunku pracy na podstawie tych przepisów jest równoznaczne z obowiązkiem wypłacenia odprawy finansowej. Wysokość odprawy uzależniona jest od formy zatrudnienia nauczyciela, czyli od faktu czy nauczyciel jest zatrudniony na podstawie mianowania lub na podstawie umowy o pracę (art. 20 ust. 2 Karty Nauczyciela).

Wysokość odprawy dla nauczyciela zatrudnionego przez mianowanie

Dla nauczyciela zatrudnionego na podstawie mianowania wypłaca się odprawę w wysokości 6-miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego (art. 20 ust. 2 Karty Nauczyciela).

Wysokość odprawy dla nauczyciela zatrudnionego na umowę o pracę

Nauczycielowi zatrudnionemu na podstawie umowy o pracę przysługuje odprawa na zasadach określonych w ustawie o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników. Odprawa zależy od okresu pracy w danej placówce i wynosi równowartość:

  1. 1-miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego, gdy nauczyciel był zatrudniony krócej niż 2 lata,
  2. 2-miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego, gdy nauczyciel był zatrudniony od 2 do 8 lat,
  3. 3-miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego, gdy nauczyciel był zatrudniony ponad 8 lat.


Zaliczanie okresów zatrudnienia przy ustalaniu odprawy

Do okresu zatrudnienia uprawniającego do odprawy wlicza się okres zatrudnienia u danego pracodawcy. Natomiast okres zatrudnienia u poprzedniego pracodawcy wlicza się, jeżeli zmiana pracodawcy nastąpiła na zasadach określonych w art. 231 Kodeksu pracy a także w innych przypadkach, gdy z mocy odrębnych przepisów nowy pracodawca jest następcą prawnym w stosunkach pracy nawiązanych przez pracodawcę poprzednio zatrudniającego tego pracownika (art. 36 § 11 Kodeksu pracy).

Wysokość odprawy liczy się jak ekwiwalent za urlop

Wysokość odprawy ustala się zgodnie z zasadami obowiązującymi przy obliczaniu ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy nauczycieli. Wysokość odprawy pieniężnej nauczyciela zatrudnionego na podstawie umowy o pracę nie może przekraczać kwoty 15-krotnego minimalnego wynagrodzenia za pracę, obowiązującego w dniu rozwiązania stosunku pracy.

Odprawa dla nauczyciela zatrudnionego na podstawie mianowania ze zmniejszonym pensum

W niektórych przypadkach nauczyciel zatrudniony na podstawie mianowania otrzymuje odprawę w pełnej wysokości, pomimo iż jest zatrudniony w zmniejszonym wymiarze czasu pracy (i z proporcjonalnie niższym wynagrodzeniem). Dzieje się tak w sytuacji, w której rok przed rozwiązaniem stosunku pracy zastosowano wobec tego nauczyciela ograniczenie wymiaru zatrudniania w trybie art. 22 ust. 2 Karty Nauczyciela. Zatem pomimo tego, iż w dniu rozwiązania stosunku pracy ma on już wynagrodzenie proporcjonalnie niższe, wypłaca mu się odprawę z pełnej stawki uzależnionej od stopnia awansu i posiadanych kwalifikacji.

PRZYKŁAD
Nauczycielce matematyki ograniczono w roku szkolnym 2007/2008 wymiar zatrudnienia do 2/3 etatu w trybie art. 22 ust. 2 Karty Nauczyciela z powodu zmian organizacyjnych w szkole uniemożliwiających dalsze zatrudnienie jej w pełnym wymiarze zajęć. W roku szkolnym 2008/2009 z powodu częściowej likwidacji szkoły rozwiązano z nauczycielką stosunek pracy. W jakiej wysokości przysługuje jej odprawa?

Nauczycielce przysługuje odprawa w wysokości pełnego wynagrodzenia zasadniczego, bowiem w takiej sytuacji znajduje zastosowanie art. 22 ust. 2a Karty Nauczyciela. W przypadku rozwiązania z nauczycielem stosunku pracy po uprzednim zastosowaniu ograniczenia zatrudnienia podstawą dla ustalenia wysokości odprawy jest wynagrodzenie zasadnicze ustalone odpowiednio do posiadanego przez nauczyciela stopnia awansu zawodowego, kwalifikacji z uwzględnieniem pełnego wymiaru zajęć. Jeżeli zatem nauczycielka posiadała np. stopień awansu zawodowego nauczyciel mianowany i najwyższe kwalifikacje to odprawę powinna otrzymać w wysokości odpowiadającej stopniowi awansu i posiadanych kwalifikacji tak, jakby była zatrudniona w pełnym wymiarze zajęć.

Stan nieczynny albo odprawa

Nauczyciel zatrudniony na podstawie mianowania, z którym rozwiązuje się stosunek pracy w trybie art. 20 Karty Nauczyciela może odmówić przyjęcia odprawy i zastąpić ją - przejściem w stan nieczynny. Jest to możliwe o ile w terminie do 30 dni od dnia doręczenia wypowiedzenia stosunku pracy nauczyciel złoży pisemny wniosek o przeniesienie w stan nieczynny. Z upływem 6-miesięcznego okresu pozostawania w stanie nieczynnym stosunek pracy samoistnie wygasa.

Zamiast odprawy wynagrodzenie przez 6 miesięcy

Nauczyciel w stanie nieczynnym otrzymuje comiesięczne wynagrodzenie zasadnicze (zamiast odprawy) oraz ma prawo do innych świadczeń pracowniczych, w tym dodatków socjalnych (wiejskiego i mieszkaniowego).


ROZWIĄZANIE STOSUNKU PRACY W WYNIKU NIEZDOLNOŚCI NAUCZYCIELA DO WYKONYWANIA DOTYCHCZASOWEJ PRACY

Nauczycielowi zatrudnionemu na podstawie mianowania, z którym rozwiązano stosunek pracy z przyczyny określonej w art. 23 ust. 1 pkt 3 Karty Nauczyciela (w razie orzeczenia przez lekarza przeprowadzającego badanie okresowe lub kontrolne o niezdolności nauczyciela do wykonywania dotychczasowej pracy) przyznaje się odprawę pieniężną w wysokości 1-miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego ostatnio pobieranego w czasie trwania stosunku pracy - za każdy pełny rok pracy na stanowisku nauczyciela, nieprzekraczającą jednak 6-miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego.


ODPRAWA PO UPŁYWIE URLOPU BEZPŁATNEGO

Odprawa przysługuje nauczycielowi zatrudnionemu na podstawie mianowania, z którym rozwiązuje się stosunek pracy z przyczyn określonych w art. 70 ust. 2 Karty Nauczyciela. Chodzi o nauczyciela zatrudnionego na podstawie mianowania, który wniósł podanie o przeniesienie do miejscowości będącej miejscem stałego zamieszkania współmałżonka, jeżeli podanie o przeniesienie nie może być uwzględnione z powodu niemożności zatrudnienia go w zawodzie nauczycielskim w miejscu stałego zamieszkania współmałżonka, dyrektor szkoły udziela urlopu bezpłatnego na okres do 2 lat. Jeżeli w tym okresie nauczyciel nie podjął ponownie pracy, stosunek pracy ulega rozwiązaniu i wówczas przysługuje nauczycielowi odprawa nieprzekraczająca:
3-miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego, jeżeli okres pracy nauczycielskiej nie przekroczył 10 lat;
6-miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego, jeżeli okres pracy nauczycielskiej przekroczył 10 lat.

ODPRAWA W PRZYPADKU COFNIĘCIA SKIEROWANIA DO NAUCZANIA RELIGII

Nauczycielowi zatrudnionemu na podstawie mianowania któremu cofnięto skierowanie do nauczania religii przysługuje jednorazowa odprawa w wysokości 1-miesięcznego wynagrodzenia za każdy rok pracy na stanowisku nauczyciela religii, nie więcej jednak niż w wysokości 3-miesięcznego wynagrodzenia.


UWAGA!W pozostałych przypadkach (wymienionych w Karcie Nauczyciela) rozwiązania stosunku pracy z nauczycielem odprawa nie przysługuje.


ODPRAWY PRZYZNAWANE ZGODNIE Z PRZEPISAMI KODEKSU PRACY

Odprawa pośmiertna

Odprawa pośmiertna przysługuje członkom rodziny pracownika w razie jego śmierci w czasie trwania stosunku pracy lub w czasie pobierania po jego rozwiązaniu zasiłku z tytułu niezdolności do pracy wskutek choroby (art. 93 Kodeksu pracy), czyli małżonkowi oraz innym członkom rodziny spełniającym warunki wymagane do uzyskania renty rodzinnej w myśl przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Odprawa przysługuje w wysokości uzależnionej od okresu pracy w danej szkole lub placówce i wynosi:

  1. 1-miesięczne wynagrodzenie, jeżeli nauczyciel był zatrudniony krócej niż 10 lat,
  2. 3-miesięczne wynagrodzenie, jeżeli nauczyciel był zatrudniony, co najmniej 10 lat,
  3. 6-miesięczne wynagrodzenie, jeżeli nauczyciel był zatrudniony, co najmniej 15 lat.

ODPRAWY EMERYTALNE I RENTOWE DLA NAUCZYCIELI

Odprawa z powodu przejścia na emeryturę lub rentę

Nauczycielowi przysługuje odprawa w związku z przejściem na emeryturę lub rentę z tytułu niezdolności do pracy (art. 87 Karty Nauczyciela). Prawo do tej odprawy przysługuje nauczycielowi bez względu na formę zatrudnienia (na podstawie mianowania lub umowy o pracę). Odprawa ta przysługuje pod warunkiem, że nauczyciel nie otrzymał wcześniej odprawy z art. 28 Karty Nauczyciela, czyli w razie orzeczenia przez lekarza o niezdolności nauczyciela do wykonywania dotychczasowej pracy (art. 23 ust. 1 pkt 3 Karty Nauczyciela).

Przy zatrudnieniu w kilku placówkach - odprawa w podstawowym miejscu pracy

Jeżeli nauczyciel jest zatrudniony w dwóch lub większej liczbie szkół (np. w jednej w pełnym wymiarze zajęć, w drugiej - w niepełnym wymiarze zajęć, bądź w obu szkołach w niepełnym wymiarze zajęć), to będzie mu przysługiwać tylko jedna odprawa w szkole, która będzie dla niego podstawowym miejscem zatrudnienia.

Podstawowe miejsce pracy wskazuje nauczyciel

W przypadku nauczyciela zatrudnionego w kilku szkołach ustalenie, która z tych szkół jest jego podstawowym miejscem pracy, a która dodatkowym miejscem pracy, jest niezbędne do stwierdzenia, jakie uprawnienia pracownicze przysługują nauczycielowi w tych szkołach. Karta Nauczyciela nie określa jednak, co należy rozumieć przez podstawowe miejsce pracy. Należy więc przyjąć, iż podstawowym miejscem pracy jest miejsce świadczenia pracy w ramach stosunku pracy, z którym nauczyciel wiąże swoje podstawowe uprawnienia pracownicze. Zazwyczaj jest to szkoła, w której nauczyciel jest zatrudniony w większym wymiarze zajęć. Jeżeli w obu szkołach zatrudniony jest w takim samym wymiarze - wskazuje szkołę, która jest podstawowym jego miejscem pracy.

ODPRAWA Z KARTY NAUCZYCIELA NIEZALEŻNIE OD ODPRAWY NA PODSTAWIE INNYCH PRZEPISÓW

Kwestia podstawowego miejsca zatrudnienia ma wyłącznie znaczenie dla ustalenia prawa do odprawy emerytalnej dla nauczyciela zatrudnionego w kilku szkołach (lub placówkach oświatowych) jednocześnie. W sytuacji, gdy nauczyciel odchodzi na emeryturę ze stosunków pracy uregulowanych odrębną pragmatyką uprawniony jest do odprawy emerytalnej na podstawie Karty Nauczyciela oraz odprawy na podstawie odrębnych przepisów dla danej pragmatyki pracowniczej. Czyli w takim przypadku odprawa z Karty Nauczyciela przysługuje nauczycielowi niezależnie od odpraw wypłacanych na podstawie innych przepisów.

PRZYKŁAD
Nauczycielka przedmiotów zawodowych w szkole policealnej jednocześnie zatrudniona jest na 1/2 etatu na stanowisku administracyjnym w tej samej szkole. Odchodząc na emeryturę należy wypłacić jej odprawę na mocy Karty Nauczyciela oraz drugą odprawę - na podstawie ustawy o pracownikach samorządowych (art. 36 ust. 2 ustawy z 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych).

USTALANIE PRAWA DO ODPRAWY

Aby określić prawo do odprawy emerytalnej lub rentowej, musisz ustalić, czy stosunek pracy ustał w związku z przejściem na emeryturę lub rentę. Najbardziej typowa sytuacja to taka, w której nauczyciel rozwiązuje stosunek pracy, ponieważ chce przejść na emeryturę lub rentę.
Inna sytuacja ma miejsce wtedy, kiedy to Ty rozwiązujesz stosunek pracy z nauczycielem, np. z powodu jego długotrwałej nieobecności w pracy spowodowanej chorobą. W tym przypadku nauczyciel po rozwiązaniu stosunku pracy uzyskuje prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy. Gdy decyzja o przyznaniu renty zostanie wydana po śmierci uprawnionego - nie powoduje to wygaśnięcia prawa do odprawy. Prawo do niej na podstawie art. 631 § 2 Kodeksu pracy przechodzi na rodzinę zmarłego albo wchodzi w skład spadku.

Rozwiązanie stosunku pracy musi mieć związek przejściem na emeryturę/rentę

W obu powyższych tych przypadkach związek między rozwiązaniem stosunku pracy a nabyciem prawa do emerytury (renty) jest oczywisty a Ty, jako pracodawca musisz wypłacić stosowną odprawę nauczycielowi. Każdy taki przypadek musisz rozpatrzyć indywidualnie pod kątem związku pomiędzy przejściem na emeryturę lub rentę a rozwiązaniem stosunku pracy, bowiem nie jest możliwe jednoznaczne określenie wszystkich takich przypadków. Poniżej podane są sytuacje rozpatrywane przez Sąd Najwyższy.

UWAGA!Co do zasady nie uznaje się związku między ustaniem stosunku pracy, a przejściem na emeryturę lub rentę, gdy:

  1. dojdzie do zwolnienia dyscyplinarnego,
  2. stosunek pracy wygaśnie (np. w razie 3-miesięcznej nieobecności z powodu tymczasowego aresztowania).

Nauczyciel może żądać od Ciebie wypłacenia odprawy z chwilą ustania stosunku pracy, jeżeli jego uprawnienia emerytalne lub rentowe są już wtedy stwierdzone decyzją organu rentowego. Przepisy nie określają terminów do wypłaty odprawy dla nauczyciela. Należy przyjąć, iż odprawa powinna być wypłacona bez zbędnej zwłoki.

CO - ZDANIEM SN - WIĄŻE SIĘ Z PRZEJŚCIEM NA EMERYTURĘ LUB RENTĘ, A CO NIE?

Nauczyciel był chory, został zwolniony i dostał rentę - odprawa się należy

Nauczycielowi, który przeszedł na rentę po rozwiązaniu umowy o pracę odprawa przysługuje także wtedy, gdy stał się niezdolny do pracy wskutek choroby, stwierdzonej w czasie zatrudnienia - jeśli po nieprzerwanym okresie pobierania zasiłku chorobowego została mu przyznana renta już po rozwiązaniu stosunku pracy. W takiej sytuacji należy uznać, że pracownik w istocie przeszedł na rentę z tytułu niezdolności do pracy bezpośrednio po ustaniu zatrudnienia (uchwała SN z 7 stycznia 2000 r., III ZP 18/99, OSNAP 2000/24/88).

PRZYKŁAD
Pani Ela - nauczycielka w liceum chorowała przez dłuższy czas i otrzymywała zasiłek chorobowy. Z dniem 1 lutego rozwiązała za porozumieniem stron stosunek pracy, przez luty otrzymywała jeszcze zasiłek chorobowy a następnie została jej przyznana renta. Nauczycielce przysługuje odprawa rentowa na podstawie Karty Nauczyciela pomimo, iż prawo do renty uzyskała już po rozwiązaniu stosunku pracy w szkole.

Nauczyciel złożył wniosek o emeryturę podczas zasiłku chorobowego po ustaniu stosunku pracy - odprawa się należy

Prawo do odprawy emerytalnej (rentowej) będzie miał również nauczyciel, który złożył wniosek o przejście na emeryturę w czasie nieprzerwanego pobierania zasiłku chorobowego po ustaniu stosunku pracy, a prawo do emerytury nabył bezpośrednio po wyczerpaniu okresu zasiłkowego (wyrok SN z 30 marca 1994 r., I PRN 10/94 (OSNAPiUS Nr 1/1994, poz. 12).

Nauczyciel rozwiązał stosunek pracy, dostał rentę w związku z chorobą trwającą do końca okresu zasiłkowego - odprawa się należy

Odprawa przysługuje nauczycielowi, który wypowiedział stosunek pracy i uzyskał rentę w związku z chorobą, która rozpoczęła się przed upływem okresu wypowiedzenia i trwała nieprzerwanie do chwili wyczerpania okresu zasiłkowego (uchwała siedmiu sędziów SN z 4 czerwca 1991 r., I PZP 17/91 OSNCP 1992 z. 3 poz. 37).

PRZYKŁAD
Nauczyciel zatrudniony w gimnazjum w czasie trwania stosunku pracy przebywał przez kilka miesięcy na zwolnieniu lekarskim a następnie rozwiązał stosunek pracy w trybie art. 23 ust. 1 pkt 1 Karty Nauczyciela. Umowa uległa rozwiązaniu z końcem roku szkolnego po 3-miesięcznym okresie wypowiedzenia. Do dnia rozwiązania umowy przebywał cały czas na zwolnieniu lekarskim i pobierał stosowne świadczenia z ZUS. Po rozwiązaniu stosunku pracy uzyskał prawo do renty. Nauczyciel uzyskał prawo do odprawy z tytułu przejścia na rentę. Odprawę powinna wypłacić mu szkoła, w której był zatrudniony przed rozwiązaniem stosunku pracy.

Prawo do odprawy emerytalnej wiąże się z ustaniem, nie zaś z rozwiązaniem stosunku pracy

Rozwiązanie stosunku pracy wskutek upływu czasu na jaki zawarto umowę nie wyklucza jego związku z przejściem na emeryturę (wyrok SN z 28 lipca 1999 r., I PKN 174/99, OSNAP 2000, Nr 21, poz. 786). Z kolei w wyroku z 16 listopada 2000 r., (I PKN 81/00, OSNP 2002, Nr 11, poz. 265) Sąd Najwyższy stwierdził, że rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia przez pracownika z winy pracodawcy (art. 55 § 11 Kodeksu pracy) nie może być uznane za ustanie stosunku pracy w związku z przejściem na emeryturę. W tej sytuacji pracownikowi nie przysługuje odprawa, choćby przed rozwiązaniem stosunku pracy posiadał ustalone prawo do emerytury.

PRZYKŁAD
Nauczycielkę zatrudniono w przedszkolu na czas określony od 1 stycznia do 30 czerwca. Nauczycielka nabyła prawo do emerytury na podstawie ogólnie obowiązujących przepisów i po ustaniu stosunku pracy przeszła na emeryturę. Ostatni pracodawca (przedszkole) zobowiązany jest do wypłaty jej odprawy emerytalnej.

Renta - tylko z tytułu niezdolności do pracy!

Odprawa rentowa należy się nauczycielowi wyłącznie w sytuacji ustania stosunku pracy w związku z przejściem na rentę z tytułu niezdolności do pracy. To oznacza, że przejście na inne świadczenia rentowe, a zwłaszcza na rentę rodzinną, nie daje prawa do odprawy rentowej (wyrok SN z 9 grudnia 1999 r., I PKN 408/99, OSNAP 2001, Nr 9, poz. 305).


Odprawa emerytalna tylko przy przejściu na emeryturę

Nabycie prawa do odprawy emerytalnej wiąże się wyłącznie z przejściem na emeryturę. Dlatego też:

  1. odprawa nie przysługuje nauczycielowi przechodzącemu na świadczenie przedemerytalne (wyrok SN z 6 maja 2003 r., I PK 257/02, OSNP 2004, Nr 15, poz. 267),
  2. nauczyciel przechodzący na tzw. wcześniejszą emeryturę nabywa prawo do odprawy emerytalnej (wyrok SN z 11 stycznia 2001 r., I PKN 187/00, OSNAP 2002, Nr 18, poz. 429).

ZASADY DOTYCZĄCE ODPRAW DLA NAUCZYCIELI

ZASADA 1: Odprawa emerytalna przysługuje zatrudnionym na minimum 1/2 etatu

Odprawa przysługuje pod warunkiem zatrudnienia w wymiarze, co najmniej 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć dla danego nauczyciela (art. 91b ust. 1 Karty Nauczyciela).

UWAGA! Przepis art. 91b ust. 1 Karty nauczyciela nie ma zastosowania w przypadku nauczyciela zatrudnionego w kliku szkołach jednocześnie, jeżeli w żadnej z tych szkól nie jest zatrudniony w wymiarze, co najmuje 1/2 obowiązkowego pensum, ale łącznie wymiar jego zajęć stanowi, co najmniej 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć dla danego stanowiska.


ZASADA 2: Odprawa przysługuje niezależnie od rodzaju umowy zawartej z nauczycielem

Rodzaj zawartej z nauczycielem umowy o pracę nie ma wypływu na prawo do odprawy emerytalnej (rentowej). Ważne jest jedynie spełnienie przez nauczyciela warunków określonych w ustawie, czyli m.in. rozwiązania stosunku pracy w związku z przejściem na emeryturę lub rentę.


ZASADA 3: Odprawę wypłaca się w dniu rozwiązania stosunku pracy

Co do zasady, - ale tylko w odniesieniu do odprawy emerytalnej (przy przejściu na emeryturę) - odprawę powinieneś wypłacić w dniu rozwiązania stosunku pracy, także wtedy, gdy decyzja przyznająca emeryturę została wydana później (wyrok SN z 9 kwietnia 1998 r., I PKN 508/97, OSNAP 1999, Nr 8, poz. 267). Skoro wypłata odprawy powinna nastąpić w dniu rozwiązania stosunku pracy (a więc przed wydaniem decyzji przez ZUS) nie możesz uzależniać wypłaty od przedłożenia decyzji. Jeżeli jednak okaże się, że nauczyciel emerytury nie dostał, możesz żądać zwrotu wypłaconej kwoty.


ZASADA 4:
Odprawę rentową wypłaca się po uzyskaniu renty

Przepisy i orzecznictwo Sądu Najwyższego nie przesądzają, czy należy wypłacać odprawę rentową, jeszcze przed uzyskaniem przez byłego pracownika renty, czy też czekać z wypłatą do momentu potwierdzenia prawa do renty decyzją ZUS. Wydaje się, że dopuszczalne jest powstrzymanie się od wypłaty odprawy do momentu uzyskania pewnej informacji o uprawnieniach rentowych nauczyciela. Jeśli nauczyciel renty nie uzyska, nie zostaną, bowiem spełnione wszystkie przesłanki do wypłaty odprawy.
Zatem odprawę wypłacasz:

  1. z chwilą ustania stosunku pracy, jeżeli w chwili ustania stosunku pracy uprawnienia nauczyciela są stwierdzone decyzją organu ubezpieczeniowego, lub
  2. z chwilą ustalenia uprawnień nauczyciela przez organ ubezpieczeniowy po ustaniu stosunku pracy (polecane!).

W każdym razie masz prawo żądania od zatrudnionego, aby udowodnił fakt przejścia na rentę w celu wypłacenia mu należnej odprawy (przepis nie określa formy dowodu - możesz poprzestać na oświadczeniu pracownika, ale także zażądać przedłożenia decyzji ZUS). Nie masz obowiązku ustalania uprawnień pracownika do emerytury lub renty.


ZASADA 5: Nie wolno ograniczać prawa do odprawy

Prawa do odprawy nie można w żaden sposób ograniczyć - np. wskazując w przepisach płacowych, że prawo do odprawy będzie uwarunkowane przepracowaniem określonego czasu u danego pracodawcy, czy też nienagannym wykonywaniem obowiązków. Takie postanowienia będą nieważne.

ZASADA 6: Odprawę można wypłacić tylko raz

Odprawa emerytalno-rentowa jest świadczeniem jednorazowym. Nauczyciel, który już ją otrzymał, nie może ponownie nabyć do niej prawa. W związku z tym, w świadectwie pracy powinna znaleźć się odpowiednia adnotacja o jej wypłaceniu.
Jeżeli nauczyciel jest zatrudniony równocześnie u kilku pracodawców, tylko jeden z nich musi wypłacić odprawę emerytalno-rentową. Zapłaci ją pracodawca, z którym zatrudniony rozwiązał stosunek pracy w związku z przejściem na emeryturę lub rentę.
Jeżeli nauczyciel zatrudniony jest u kilku pracodawców i kilkakrotnie przechodzi na emeryturę (np. ustanie stosunków pracy następuje w odstępie kilku dni) może wybrać pracodawcę zobowiązanego do wypłaty odprawy emerytalnej (wyrok SN z 9 stycznia 2001 r., I PKN 172/00, OSNAPiUS z 2002, Nr 16, poz. 380).
Informację o wypłaceniu odprawy zamieść w świadectwie pracy - wówczas kolejny pracodawca będzie wiedział, że nie musi wypłacać odprawy.

ZASADA 7: Każdemu nauczycielowi przechodzącemu na emeryturę przysługuje odprawa emerytalna

Nauczyciel przechodzący na wcześniejszą emeryturę na mocy przepisów Karty Nauczyciela ma prawo do odprawy emerytalnej w wysokości uzależnionej od okresu pracy w szkole. W przypadku nauczyciela, który przepracował w szkole, co najmniej 20 lat, odprawę wypłaca się w wysokości 3-miesięcznego ostatnio pobieranego wynagrodzenia.

ZASADA 8: Nauczyciel może otrzymać dwie odprawy

Nauczycielowi, który przeszedł na wcześniejszą emeryturę po rozwiązaniu stosunku pracy na podstawie art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela, przysługują 2 odprawy: emerytalna oraz z tytułu rozwiązania stosunku pracy.


ZASADA 9: Prawo do odprawy emerytalnej i odprawy z tytułu rozwiązania stosunku pracy są niezależne od siebie

Nauczyciel może przejść na wcześniejsza emeryturę również po rozwiązaniu stosunku pracy z art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela. W takiej sytuacji nauczyciel otrzyma 2 odprawy - emerytalną oraz z tytułu rozwiązania stosunku pracy. Prawo nauczyciela do odprawy emerytalnej jest niezależne od prawa do odprawy z tytułu rozwiązania stosunku pracy. W razie zaistnienia obu tych przyczyn jednocześnie nauczycielowi przysługują 2 odprawy. Potwierdził To Sąd Najwyższy: nabycie przez nauczyciela mianowanego prawa do odprawy emerytalnej nie wyłącza uzyskania przez niego odprawy z tytułu rozwiązania stosunku pracy z przyczyn organizacyjnych leżących po stronie szkoły (art. 87 oraz art. 20 ust. 1 i ust. 2 Karty Nauczyciela - wyrok SN z 4 lipca 2001 r., I PKN 565/00, OSNP 2003/10/251).


WYSOKOŚĆ ODPRAWY EMERYTALNEJ I RENTOWEJ

Nauczyciel, którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na emeryturę lub rentę z tytułu niezdolności do pracy, otrzymuje odprawę w zależności od przepracowanego
okresu w szkole (art. 87 Karty Nauczyciela). Jeżeli zatem nauczyciel ma staż pracy:

  1. mniejszy niż 20 lat, odprawa przysługuje mu w wysokości 2-miesięcznego ostatnio pobieranego wynagrodzenia,
  2. co najmniej 20 lat, odprawa przysługuje mu w wysokości 3-miesięcznego ostatnio pobieranego wynagrodzenia.

PRZYKŁAD
Nauczyciel odszedł z dniem 1 lutego 2009 r. na emeryturę. Przyjmijmy, iż wynagrodzenie nauczyciela w styczniu 2009 r. wynosiło:

  • wynagrodzenie zasadnicze - 2000 zł,
  • dodatek za wysługę lat - 400 zł,
  • dodatek funkcyjny - 50 zł,
  • dodatek motywacyjny - 50 zł.

Ponadto nauczyciel realizował, co miesiąc 2 godziny ponadwymiarowe a w miesiącach wrzesień, październik i listopad zrealizował odpowiednio: 4, 3 i 5 godzin doraźnych zastępstw. Ile wynosi wysokość jego odprawy emerytalnej?

Wysokość odprawy emerytalnej ustala się według zasad obowiązujących przy naliczaniu ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy nauczyciela a zatem:

1. składniki wynagrodzenia określone w stawkach miesięcznych w stałej wysokości oraz określone procentowo od tych stawek uwzględnia się w wysokości należnej nauczycielowi w danym miesiącu i są to zazwyczaj: wynagrodzenie zasadnicze, dodatek za wysługę lat, dodatek funkcyjny przyznany na cały rok szkolny, dodatek za warunki pracy, dodatek motywacyjny przyznany na dany okres obejmujący miesiąc obliczania podstawy odprawy, czyli dla ustalenia wysokości odprawy uwzględniamy w wysokości stałej:

  • 2000 zł (zasadnicze) + 400 zł (dodatek za wysługę lat) +50 zł (dodatek funkcyjny - jeżeli został przyznany na cały rok szkolny to jest stałym składnikiem wynagrodzenia, jeżeli byłby przyznany np. na kilka miesięcy w roku to wtedy jest zmienny) + 50 zł (dodatek motywacyjny) = 2500 zł;

2. składniki wynagrodzenia w wysokościach średnich z miesięcy roku szkolnego:

  • dodatek funkcyjny, - jeżeli okres wykonywania zadań lub zajęć uprawniających do dodatku był krótszy niż okres roku szkolnego. Stawkę dodatku należy pomnożyć przez liczbę miesięcy, kiedy nauczyciel wykonywał te zadania lub zajęcia i podzielić przez liczbę miesięcy roku szkolnego poprzedzających miesiąc obliczania odprawy;
  • wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe i doraźnych zastępstw - oblicza się przeciętną miesięczną liczbę godzin z miesięcy danego roku szkolnego poprzedzającego miesiąc wyliczania odprawy oraz mnoży przez godzinową stawkę wynagrodzenia przysługującego nauczycielowi w dniu miesiącu obliczania tej odprawy, czyli uwzględniamy:
  • 2 godziny ponadwymiarowe x 26,31 zł (stawka godzinowa) = 52,62 zł
  • 2,4 godziny doraźnych zastępstw (4+3+5/5) -x 26,31 zł = 63,14 zł

Łącznie wysokość odprawy 3-miesięcznej wynosi: (2500 zł+63,14 zł+52,62 zł)x3 miesiące = 7847,28 zł.

Środki finansowe na odprawy

Środki finansowe na wypłatę odpraw powinien zabezpieczyć w swoim budżecie dyrektor szkoły. Niezależnie od wypłaty odpraw przewidzianych w budżecie przez dyrektora na dany rok mogą zdarzyć się wypłaty odpraw nieprzewidzianych. Należy pamiętać, iż ich wypłata jest obowiązkiem dyrektora szkoły i niewypłacalnie jej może wiązać się z wystąpieniem przez nauczyciela z roszczeniem o jej zapłatę do Sądu pracy. W przypadku braku stosownych środków finansowych na ten cel powinien on zwrócić się w tej kwestii do organu prowadzącego.

Podstawa prawna:

  • art. 20 ust. 1 i 2, art. 23 ust. 1 pkt 3, art. 28, art. 70 ust. 2, art. 87, art. 91b ust. 1, art. 91c ust. 1 ustawy z 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz.U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 ze zm.),
  • art. 1 i 8 ustawy z 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz.U. Nr 90, poz. 844 ze zm.),
  • art. 231, art. 36 § 11, art. 55 § 11, 631 § 2, art. 921, art. 93 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.),
  • art. 36 ust. 2, art. 38 ust. 3 ustawy z 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 223, poz. 1458),
  • § 7 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z 31 stycznia 2005 r. w sprawie wysokości minimalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli, ogólnych warunków przyznawania dodatków do wynagrodzenia zasadniczego oraz wynagrodzenia za pracę w dniu wolnym od pracy (Dz.U. Nr 22, poz. 181 ze zm.),rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z 26 czerwca 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania wynagrodzenia oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy nauczycieli (Dz.U. Nr 71, poz. 737 ze zm.),
  • rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 15 maja 1996 r. w sprawie szczegółowej treści świadectwa pracy oraz sposobu i trybu jego wydawania i prostowania (Dz.U. Nr 60, poz. 282 ze zm.).


Orzecznictwo:

  • wyrok SN z 13 czerwca 1995 r., (I PRN29/95, OSNAPiUS 1995/22/277),
  • uchwała SN z 7 stycznia 2000 r., III ZP 18/99 (OSNAP 2000/24/88),
  • wyrok SN z 9 stycznia 2001 r., I PKN 172/00 (OSNAPiUS z 2002, Nr 16, poz. 380),
  • wyrok SN z 30 marca 1994 r., I PRN 10/94 (OSNAPiUS Nr 1/1994, poz. 12),
  • uchwała SN z 4 czerwca 1991 r. - I PZP 17/91 (OSNCP 1992 z. 3 poz. 37),
  • wyrok SN z 28 lipca 1999 r., I PKN 174/99 (OSNAP 2000, Nr 21, poz. 786),
  • wyrok SN z 16 listopada 2000 r., I PKN 81/00 (OSNP 2002, Nr 11, poz. 265),
  • wyrok SN z 9 grudnia 1999 r., I PKN 408/99 (OSNAP 2001, Nr 9, poz. 305),
  • wyrok SN z 6 maja 2003 r., I PK 257/02 (OSNP 2004, Nr 15, poz. 267),
  • wyrok SN z 11 stycznia 2001 r., I PKN 187/00 (OSNAP 2002, Nr 18, poz. 429),
  • wyrok SN z 6 maja 2003 r., I PK 223/02, (Monitor Prawa Pracy wkł. 2004/3/10),
  • wyrok SN z 9 kwietnia 1998 r., I PKN 508/97 (OSNAP 1999, Nr 8, poz. 267).

Chcesz wiedzieć więcej. Poproś o wysłanie bezpłatnego egzemplarza czasopisma a dodatkowo otrzymasz p

Bądź zawsze na bieżąco ze zmianami w przepisach oświatowych i ich najnowszymi interpretacjami. Dowiedz się, jak w praktyce zastosować przepisy oświatowe dotyczące takich zagadnień jak: emerytura nauczycielska, dodatek za wysługę lat, odprawy dla nauczyciela, urlop dla poratowania zdrowia,urlop wypoczynkowy nauczyciela.

Dyrektor szkoły - Wniosek o rozpoczęcie stażu na nauczyciela dyplomowanego - Wniosek o rozpoczęcie stażu na mianowanego - Prawo oświatowe - Emerytury dla nauczycieli
Wydawnictwo Wiedza i Praktyka sp. z o.o., ul. Łotewska 9A,
03-918 Warszawa, NIP: 526-19-92-256
Numer KRS: 0000098264 - Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy, Sąd Gospodarczy XIII Wydział Gospodarczy Rejestrowy,
Wysokość kapitału zakładowego: 200 000 zł.

Strona używa plików cookies.

Kliknij tutaj, żeby dowiedzieć się jaki jest cel używania cookies oraz jak zmienić ustawienia cookie w przeglądarce.
Korzystając ze strony użytkownik wyraża zgodę na używanie plików cookies, zgodnie z bieżącymi ustawieniami przeglądarki.